Sabit Gelir Ürünleri ve Faiz Oranları

Yatırım denince akla çoğu zaman hisse senetleri gelir, oysa bir portföyün dengesini kuran asıl unsur genellikle sabit gelir tarafıdır. Sabit getirili ürünler, size önceden belli bir plana göre faiz ya da kupon ödemesi vaat eden araçlardır. Getirileri sınırlıdır ama tahmin edilebilir; bu da onları acil durum fonunun bir adım ötesindeki para için, orta vadeli hedefler için ve emeklilik portföyünün dengeleyici bacağı için kullanışlı kılar. Aşağıda bu ürünlerin nasıl çalıştığını, faiz oranının gerçekte ne anlattığını ve kendi başınıza nasıl karşılaştırma yapabileceğinizi adım adım ele alıyoruz.

Sabit gelir ürünü ne demek, nasıl çalışır?

Sabit gelirli bir üründe siz borç veren, karşı taraf ise borç alan konumundadır. Bankaya mevduat açtığınızda bankaya, devlet tahvili aldığınızda Hazine'ye, özel sektör tahvili aldığınızda ilgili şirkete borç vermiş olursunuz. Karşılığında vade sonunda anaparanızı ve üzerinde anlaşılan faizi alırsınız. "Sabit" kelimesi getirinin garantili olduğu anlamına gelmez; borçlunun ödeme gücünün yeterli olması, sizin de vadeye kadar beklemeniz koşuluyla nakit akışının belli olduğunu anlatır.

Pratikte karşınıza çıkacak başlıca ürünler şunlardır:

• Vadeli mevduat: En basit ve en tanıdık seçenek. Belirli bir vade, belirli bir faiz oranı. Belli bir tutara kadar mevduat sigortası kapsamındadır.
• Devlet iç borçlanma senetleri: Vadesi bir yıldan kısa olanlara hazine bonosu, uzun olanlara devlet tahvili denir. Bonolar genellikle iskontolu, tahviller ise dönemsel kupon ödemeli olur.
• Özel sektör tahvil ve bonoları: Şirketlerin borçlanma araçları. Genellikle daha yüksek faiz sunar, çünkü kredi riski daha yüksektir.
• Kira sertifikaları: Faizsiz yapıda, kira geliri esasına dayanan, nakit akışı benzer şekilde planlanabilen araçlar.
• Para piyasası ve borçlanma araçları fonları: Tek tek kâğıt seçmek istemeyenler için, çok sayıda enstrümanı bir arada tutan fon yapıları.

Faiz oranını doğru okumak

Bir devlet tahvili bono faiz oranı ilanı gördüğünüzde, o rakamın hangi tanıma göre verildiğini anlamak kritiktir. Aynı kâğıt için birden fazla "oran" konuşulabilir:

• Nominal faiz: Kâğıdın üzerinde yazan, kupon hesabına esas oran.
• Basit ve bileşik faiz: Bileşik oran, faizin yeniden yatırıldığı varsayımıyla hesaplanır ve kısa vadede daha yüksek görünür.
• Vadeye kadar getiri: Kâğıdı bugünkü fiyattan alıp vadeye kadar tutarsanız elde edeceğiniz yıllık getiri. İkinci elde alım yapıyorsanız bakmanız gereken asıl rakam budur.
• Reel getiri: Enflasyondan arındırılmış getiri. Nominal oran ne kadar yüksek olursa olsun, enflasyonun altındaysa alım gücünüz eriyor demektir.

Bir de fiyat–faiz ilişkisi var: Piyasa faizleri yükselirse elinizdeki eski, düşük kuponlu tahvilin fiyatı düşer; faizler düşerse fiyatı artar. Vadeye kadar tutarsanız bu dalgalanma sizi doğrudan etkilemez, ancak erken satmanız gerekirse zarar da kâr da yazabilirsiniz. Vade uzadıkça bu duyarlılık büyür.

Ürünleri karşılaştırma çerçevesi

Sadece faiz oranına bakarak karar vermek yanıltıcıdır. Karşılaştırmayı dört başlık üzerinden yapmak daha sağlıklıdır:

Vergi kalemi özellikle önemlidir; brüt oranı yüksek görünen bir ürün, stopaj sonrası mevduatın gerisinde kalabilir. Bu yüzden karşılaştırmayı her zaman net, yıllıklandırılmış ve enflasyondan arındırılmış getiri üzerinden yapın. Reel getiri hesabının mantığını bir kez kavradığınızda, tüm ürünleri aynı terazide tartabilirsiniz.

Kendi başınıza nasıl uygularsınız?

Uygulama tarafı düşündüğünüzden basittir. Mevduat için bankanızın dijital kanalları yeterlidir. Tahvil ve bono almak içinse bir aracı kurumda yatırım hesabı açmanız, ardından birincil piyasa ihalelerine katılmanız ya da ikinci elde işlem yapmanız gerekir. Fon tarafında ise fon platformları üzerinden tek tıkla alım mümkündür.

1. Bu paraya ne zaman ihtiyacınız olduğunu belirleyin; vadeyi ihtiyaç tarihine göre seçin.